Thematische Kaarten

Ik heb acht thematische kaarten beoordeelt, hierbij heb ik onder andere gelet op symbolen, kleuren, schaal, legenda en de helderheid van de boodschap. Mijn doel was om een beter beeld en begrip te krijgen over wat thematische kaarten effectief maakt (of juist niet).

1 Choropleet

Deze eerste kaart is vrij simpel op het eerste gezicht. Er ontbreken ook veel aspecten die normaal gesproken gebruikelijk zijn in een kaart, zoals bijvoorbeeld een schaalverdeling, een noordpijl en een titel. Dat maakt de kaart wel makkelijker leesbaar en krijg je geen onnodige informatie. Deze thematische kaart wordt een ‘choropleet’ genoemd, dat houdt in dat er statische gegevens op worden afgebeeld, zoals aantallen. Het woord choropleet is gevormd uit de Griekse woorden choros (gebied) en plethos (waarde). In dit geval wordt het aantal inwoners per staat in de VS weergegeven. Verder wordt een choropleet in een kleur uitgebeeld, met in dit geval verschillende tinten rood. Naast dat de kaart mogelijk moeilijk leesbaar is voor mensen die kleurenblind zijn en mogelijk de verschillende tinten moeilijk uit elkaar kunnen houden, heeft de kaart nog een andere cruciale fout. Er is geen rekening gehouden met de oppervlak van een staat. Er is enkel naar aantallen gekeken en niet naar de bevolkingsdichtheid. Nu krijgt de lezer bijvoorbeeld nu een verkeerd beeld van Texas. In werkelijkheid is de bevolkingsdichtheid een stuk lager dan veel andere staten, maar door het grote oppervlak lijkt het alsof Texas heel druk is bevolkt. Onderstaande kaart geeft een betere weergave van de dichtheid van inwoners, waarin Texas niet meer zo donker is. Bovenstaande kaart is dus geen goede weergave.

2 Chorochromatische kaart

Dit ziet eruit als een prima voorbeeld van een chorochromatische kaart. In een chorochromatische kaart worden kwalitatieve verschillen tussen gebieden weergegeven. Dit gebeurt in verschillende kleuren, omdat de gebieden als gelijkwaardig worden geacht. Als er bijvoorbeeld ook met verschillende tinten rood gewerkt zou worden, dan zou dat de verwarring wekken dat er een bepaalde orde is tussen de gebieden. Het enige puntje van kritiek dat ik zelf kunnen bedenken voor deze kaart, is dat de kleur donkerblauw en paars veel overeenkomen met elkaar, waardoor de kaart minder goed leesbaar kan zijn. Ook oranje en rood komen erg overeen en er is twee keer gebruik gemaakt van lichtgroen. Door de gebruik te maken van kleuren die makkelijker te onderscheiden zijn, denk ik dat dit een zeer effectieve kaart kan zijn, voor wat het probeert te vertellen.

3 Humoristische kaart

Hoewel deze kaart er waarschijnlijk prachtig uitzag op een mooi kleuren beeldscherm, is de uitgeprinte versie in volledig zwart een stuk minder overzichtelijk. De verkiezingsuitslag is onmogelijk af te lezen nu de vakjes niet meer van elkaar te onderscheiden zijn.

4 Goede kaart, of nee toch niet

Deze kaart voldoet in principe aan alle vereisten waar een goede kaart aan zou moeten voldoen, toch is het wellicht de minst waardevolle kaart die ik ooit heb gezien. De kaart geeft de afstand tot Ohio weer. Nu is er wel een duidelijke legenda en helder kleurgebruik, dat betekend nog niet dat de kaart waarde heeft. Zonder de kleuren kun je ook wel zien dat de ene staat verder ligt van Ohio dan de andere.

5 Vraag naar aardgas

Deze kaart is afkomstig uit de Bosatlas. Het is een goed opgebouwde thematische kaart, met onder andere een heldere legenda, schaalverdeling, titel en duidelijk kleurgebruik. Het is in een oogopslag duidelijk waar de meeste vraag voor aardgas is en waar het gas vandaan komt. Het is ook mooi om te zien hoe het gas wordt aangeleverd en dat een deel bijvoorbeeld via boot wordt verscheept naar Europa. Kortom dit is een geslaagde kaart.

6 Mooie kaart maar onoverzichtelijk

Hoewel deze kaart er visueel erg aantrekkelijk uitziet, werkt het concept niet perfect. Ten eerste is het voor mij niet duidelijk wat deze kaart mij precies probeert te vertellen. De kaart is opgebouwd uit drie op elkaar gestapelde lagen, die links afgebeeld staan. Er is een erg kleurrijke kaart uitgekomen, maar oogt erg druk. Daarnaast is het mogelijk dat verschillende tinten toch dezelfde kleur maken, als je ze samenvoegt. Dat maakt de informatie minder betrouwbaar en het is onmogelijk om na te gaan wat de originele waardes zijn, als de de oorspronkelijke lagen niet hebt. Voor het brein wordt het een hele opgave om alle overlappende kleuren te onderscheiden en de boodschap eruit te halen. De UX en UI zouden nog wat werk kunnen gebruiken, hoewel de kaart er wel leuk uitziet.

7 Namen frisdrank per regio

Dit is een voorbeeld van een leuk idee, met een iets minder goeie uitwerking. De kaart voldoet in principe aan de meeste regels, maar het is erg onoverzichtelijk. Ik denk dat deze kaart meer tot zijn recht kan komen, als het wordt opgedeeld in meerdere kaarten. Ook kan er wellicht gebruik worden gemaakt van een kleinere dataset met minder categorieën, zodat de leesbaarheid van de kaart wordt vergroot.

8 Populatie Amerika

In de eerste kaart op deze pagina heb ik al een kaart laten zien over de inwoners in Amerika. Deze kaart kwam ik ook tegen en ik wilde deze graag laten zien. Door niet alleen net als een choropleet gebruik te maken van verschillende tinten rood, om verschillen in aantal weer te geven, wordt er ook gebruik gemaakt van hoogteverschillen. Deze kaart is voor mij nog overzichtelijk en ik zou graag in de toekomst ook gebruik willen maken van deze techniek, mocht ik bijvoorbeeld een choropleet maken. Al met al voldoet deze kaart aan alle vereisten en is het zeker een geslaagde thematische kaart!

Choropletische gevaren

Lange tijd is het een grote discussie geweest en elk jaar lijkt de discussie ook weer even op te waaien. Is het Sinterklaasfeest racistisch en moet Zwarte Piet een andere kleur krijgen of moeten volwassenen zich niet zo druk maken om een kinderfeest? De meningen zijn er erg over verdeeld. In 2018 heeft Maurice de Hond onderzoek gedaan naar de mening van de Nederlander, met als belangrijkste vraag: Mag Zwarte Piet blijven zoals die nu is of moet Zwarte Piet (geleidelijk) veranderen? Uit het onderzoek bleek dat 40% van de Nederlands voor een geleidelijke verandering was van Zwarte Piet en maar liefst 60% van de Nederlanders waren voor het behouden van Zwarte Piet in zijn traditionele vorm.

Onderzoeker Josse de Voogd wilde graag een beter beeld krijgen van de verdeling van deze mening over Nederland en heeft daarom bovenstaande kaart gemaakt, om te zien in welke gebieden, welke mening overheerst. De kaart geeft de gemeentes weer van Nederland. In de groen gekleurde gemeentes is het meerendeel van de inwoners in die gemeente voor een verandering van Zwarte Piet. In de bruin gekleurde gemeentes is het meerendeel van de inwoners in die gemeente voor het behouden van de traditionele Zwarte Piet en dus tegen verandering. Hoe donkerder de kleur, hoe hoger het percentage van de voorstanders van de desbetreffende stelling. Vooral in de grotere steden zoals Utrecht, Amsterdam en Groningen zijn er veel aanhangers voor een nieuwe Piet. Echter geeft deze kaart een vertekend beeld van de werkelijkheid en je kunt het mogelijk al raden. Hier ga ik straks verder op in.

Op het eerste gezicht lijkt het een overzichtelijke kaart. Het is duidelijk af te lezen welke gemeentes voor of tegen Zwarte Piet zijn. De legenda is goed opgedeeld en de titel is duidelijk. Daarnaast zijn de kleuren goed uit elkaar te halen. Ik weet niet zeker of de kleuren ook makkelijk te onderscheiden zijn voor mensen die kleurenblind zijn, maar over het algemeen is de kaart helder in het overbrengen van zijn boodschap. Verder is de kaart voorzien van verschillende kaartelementen, zoals de titel, auteur, jaartal en legenda. Wel ontbreekt er een schaal, locatie-inzet, annotaties, versienummer en noordpijl. Echter denk ik dat de auteur een juiste keuze heeft gemaakt om deze kaartelementen weg te laten. Nu krijgt de gebruiker van de kaart geen overbodige of onnodige informatie en blijft de kaart goed leesbaar, met enkel de essentiële informatie. De kaartelementen zijn dus goed gekozen en ingezet. Verder is de beschikbare ruimte goed benut en is er niet bijvoorbeeld heel veel wit ruimte of juist geen ruimte en het lettertype is duidelijk leesbaar. Wel vraag ik me af of de titel duidelijk de inhoud van de kaart weerspiegelt. ‘Inschatting positie mbt Zwarte Piet’ is een vrij beknopte titel, maar ik twijfel of ik ook begrijp over welke kaart het gaat als ik slechts die titel had gezien. Wel moet ik toegeven dat ik zelf ook niet een andere titel kan bedenken die de inhoud wellicht beter zou dekken.

Wat betreft de toegankelijkheid van de kaart, hoewel de kaart interessante data weergeeft en mogelijk een rol kan spelen in het beleid van Sinterklaasfeesten in gemeentes, zodat organisatoren van Sinterklaasintochten op de hoogte zijn en kunnen inspelen op de overheersende mening van de inwoners van een bepaalde gemeente, om zo rellen te voorkomen, denk ik dat deze kaart eerder voor de gewone burger is bedoeld die geïnteresseerd is in de Zwarte Pieten discussie. Verder is de kaart niet geschikt om in zwart-wit af te drukken. Hoewel het kleurverschil goed te onderscheiden is, is het waarschijnlijk lastig om groen en bruin van elkaar te onderscheiden op het moment dat de kaart zwart-wit is. Wat betreft het schaal-niveau, de kaart is op Gemeentelijk niveau, van heel Nederland. Mogelijk had provinciaal niveau ook had gewerkt, maar gemeentelijk niveau maakt de kaart net iets gedetailleerder voor het beoogde publiek.

Eerder heb ik besproken dat de kaart een vertekend beeld geeft van de werkelijkheid. Daar ga ik nu verder op in. We hebben namelijk te maken met oppervlaktevertekening (area bias). De oppervlakte van een gemeente zegt namelijk niet zoveel over hoeveel inwoners er wonen. Uit onderzoek was gebleken dat 40% van de Nederlanders Zwarte Piet wilde veranderen, maar op de kaar lijkt het overgrootte gedeelte bruin te zijn en lijkt het alsof er maar een klein deel groen is. Amsterdam is bijvoorbeeld op de eerste kaart erg klein, maar met 850.000 inwoners, weegt het wel veel zwaarder en zou dus meer moeten meetellen, hiervoor heeft de auteur een oplossing bedacht. Als je de inwonersaantallen meeneemt in de groottes van de gemeentes krijg je een heel ander en mogelijk eerlijker beeld van de werkelijkheid. In onderstaande kaart zijn de gemeentes zo vervormd dat de oppervlakte ervan overeenkomt met het aantal inwoners van die gemeente. Je kunt je wel afvragen of dit een perfecte oplossing is, aangezien Nederland zelf zodanig is vervormd, dat de leesbaarheid ervan erg moeilijk is gemaakt.

Er zijn ook anders oplossingen om oppervlaktevertekening tegen te gaan. Hieronder is een voorbeeld te zien van symbolen in een kaart om ervoor te zorgen dat gebieden niet vervormd hoeven te worden en wel een goed beeld van de werkelijkheid kunnen weergeven. Hieronder is de verkiezingsuitslag van Amerika te zien. Hierin zijn de vierkantjes (symbolen) groter en kleiner gemaakt ten opzichte van het aantal inwoners in de betreffende staat. Een mogelijke andere oplossing zou kunnen zijn om een 3D-kaart te maken en met de hoogte van bijvoorbeeld staven aan te geven hoeveel inwoners daar wonen en met de kleur de uitslag weer te geven.

Er zijn verschillende manieren om vertekening tegen te gaan, zoals het gebruik van symbolen of een 3D-weergave. Het is van essentieel belang om als ontwerper van een kaart erop te letten dat je geen vertekend beeld geeft van de werkelijkheid en de gebruiker van de kaart niet op het verkeerde been zet.

Verkiezingsuitslag Amerika 2012

Bij de beoordeling van de vorige kaart heeft u een voorbeeld gezien van een choropleet met symbolen van de verkiezingsuitslag in Amerika een aantal jaar terug (2012). In de kaart hierboven heb ik een voorbeeld gevonden van een andere kaart die eigenlijk precies hetzelfde probleem kent als voorgaande kaart met de oppervlaktevertekening, in dit geval over de verkiezingen uit 2012. Het is duidelijk dat Obama veel meer stemmen heeft dan Romney, maar toch is er op de kaart beduidend meer rood te zien dan blauw, wat lezers van de kaart zeker op het verkeerde been zou kunnen zetten.

Laten we wat dieper ingaan op de technische aspecten van de kaart en de verschillende aspecten beoordelen. Deze kaart is gemaakt voor de inwoners van Amerika, zodat de burgers weten wie de volgende president gaat worden. De voornaamste doelgroep is dus inwoners van Amerika. Op het eerste gezicht is de kaart niet goed te begrijpen, je ziet al snel dat de kaart niet overeen lijkt te komen met het aantal stemmen. Het is wel duidelijk welke boodschap de kaart over probeert te brengen. De kaart mist redelijk wat elementen, maar de nodige informatie is zichtbaar. De legenda zou je kunnen zien als de foto’s van de twee kandidaten. Met het symbool van het vinkje bij Obama zie je wel wie de winnaar is zonder lang naar de kaart te kijken en kost het minder moeite om de kaart te interpreteren. De titel is helder en de ondertitel verduidelijkt goed de inhoud en het doel van de kaart. Ik zou zeggen dat het kleurgebruik en de typografie helder is en dat er goed gebruik is gemaakt van de beschikbare ruimte.

Wat betreft de toegankelijkheid van de kaart, de kaart is gericht op een breed publiek. Het is belangrijk dat het volk (en de wereld) op de hoogte is van de verkiezingsuitslag in Amerika. De kaart is toegankelijk voor kleurenblinden. De kleurenblindheid die het meest voorkomt is tussen rood en groen. Deze kaart bestaat uit rood en blauw en zal dus door de meeste mensen leesbaar zijn. Verder is de kaart leesbaar in zwart-wit. Er is voldoende verschil in contrast tussen de rode en de blauwe kleur. Het schaal niveau is opgedeeld in de verschillende staten in Amerika. Dit is een geschikt niveau voor het beoogde publiek.

Zoals ik eerder aangaf wordt de kaart geteisterd door een vertekend beeld door de oppervlaktevertekening. Het lijkt alsof Romney heeft gewonnen omdat de kaart meer rood, dan blauw is. Er wordt in de kaart namelijk geen rekening gehouden met de inwonersaantallen. Onderstaande kaart geeft een beter beeld van de werkelijkheid. Hoe groter de vierkantjes, hoe meer mensen er wonen. Het is duidelijk af te lezen in welke gebieden voor wie is gestemd en hoeveel. Er mist wel een indicatie van het inwonersaantal bij de legenda.

Bovenstaande weergave geeft dus een beter beeld van de werkelijkheid dan de kaart met enkel kleuren en zonder de symbolen. Net als bij de voorgaande besproken kaart kunnen we concluderen dat het als maker van een kaart ontzettend belangrijk is dat je een zo realistisch mogelijk beeld geeft van de werkelijkheid en dat je vermijd dat je de lezers op het verkeerde been worden gezet en je kaart mogelijk verkeerd geïnterpreteerd wordt.

Scroll to Top